Kosmiczne pierścienie zdradzają masę młodych planet

29 maja 2026, 13:11

Astronomowie przez lata przyglądali się pierścieniom pyłu (dyskom protoplanetarnym) otaczającym młode gwiazdy. Wiedzieli, że te struktury prawdopodobnie zdradzają obecność rodzących się planet lecz powiązanie cech dysków z konkretnymi masami planet pozostawało poza ich zasięgiem. Teraz zespół badaczy z Uniwersytetu Warwick, MIT i McMaster University opracował metodę, która pozwala odczytać te informacje niemal wprost z obserwacji.



Starożytne piwo z grobowca wojownika – naukowcy odczytali przepis sprzed 2300 lat

28 maja 2026, 10:07

Cmentarzysko Shanjiabao leży zaledwie dwa kilometry od Wielkiego Muru z okresu Walczących Królestw (475–221 p.n.e.), tuż przy wschodnim brzegu rzeki Daying w dzisiejszym regionie autonomicznym Ningxia. Pochowano tu żołnierzy i mieszkańców pogranicza państwa Qin – tego samego, które wkrótce miało zjednoczyć Chiny pod rządami legendarnego Pierwszego Cesarza. Miejsce to było prawdopodobnie cmentarzem garnizonowym, służącym zarówno wojsku, jak i okolicznej ludności cywilnej. Spośród 183 odkrytych grobów aż 179 należało właśnie do ludzi Qin.


Rząd USA przygotował nową piramidę żywieniową. Nacisk na mięso i tłuszcze

9 stycznia 2026, 11:08

Amerykański rząd federalny zmienia piramidę żywieniową. Departament Rolnictwa opublikował nowe wytyczne dotyczące prawidłowego odżywiania się. Część z nowych zaleceń jest zgodnych z dotychczasowymi poradami odnośnie odżywania się, część zaś zrywa z tym, co zalecano przez dekady. Nowa piramida kładzie nacisk na spożywanie produktów bogatych w białko – szczególnie mięsa i nabiału – i zaleca unikanie żywności wysoko przetworzonej.


Ziemniaki mogą zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2. Zależy, jak je przygotujesz

7 sierpnia 2025, 08:44

Badacze z Harvard T.H. Chan School of Public Health postanowili zweryfikować wyniki wcześniejszych badań, które wskazywały na związek pomiędzy spożyciem ziemniaków a cukrzycą typu 2. Badania te nie dawały bowiem jednoznacznych wyników, często brak było w nich informacji o tym, w jaki sposób ziemniaki zostały przygotowane oraz o potencjalnych skutkach zastąpienia ziemniaków innym pożywieniem.


Dlaczego łazik utknął na Marsie? Przez dekady stosowano nieodpowiednie procedury testowe

29 lipca 2025, 08:02

Łaziki pracujące na Marsie czy Księżycu, mierzą się z wieloma problemami. Jednym z nich jest ryzyko utknięcia w grząskim gruncie. Łazik Spirit zakończył misję jako stacjonarna platforma badawcza po tym, jak utknął w luźnym piasku. Czy takim wydarzeniom da się zapobiec? Inżynierowie z University of Wisconsin-Madison informują o znalezieniu poważnego błędu w procedurach testowania łazików. Jego usunięcie może spowodować, że pojazdy na Marsie i Księżycu będą narażone na mniejsze ryzyko.


Rozpadająca się na naszych oczach planeta, ciągnie za sobą długi ogon materiału

23 kwietnia 2025, 09:29

Niewielka pokryta lawą planeta co 30,5 godziny traci tyle materiału, że wystarczyłoby go na wzniesienie Mount Everest. Astronomowie z Massachusetts Institute of Technology odkryli planetę, która szybko rozpada się na ich oczach. Położona jest w odległości około 140 lat świetlnych od Ziemi. Jest wielkości Merkurego, jednak znajduje się 20-krotnie bliżej swojej gwiazdy, niż Merkury, i obiega ją w ciągu 30,5 godziny. Przy tak niewielkiej odległości planeta prawdopodobnie pokryta jest gotującą się magmą, która ciągle odparowuje w przestrzeń kosmiczną.


Woda z komety 67P/Czuriumow-Gierasimienko jest podobna do wody na Ziemi

4 grudnia 2024, 12:05

Woda z komety 67P/Czuriumow-Gierasimienko ma podobny stosunek deuteru i wodoru, co woda w ziemskich oceanach, poinformował międzynarodowy zespół naukowy, pracujący pod kierunkiem Kathleen E. Mandt z NASA. To zaś ponownie otwiera dyskusję na temat roli komet rodziny Jowisza w dostarczeniu wody na Ziemię. Uzyskane właśnie wyniki stoją w sprzeczności z wcześniejszymi badaniami, jednak naukowcy stwierdzili, że wcześniejsza interpretacja wyników badań wykonanych przez satelity została zafałszowana przez pył z komety.


Powstały nowe odmiany ryżu, które mogą poprawić zdrowie setek milionów ludzi

10 października 2024, 10:18

Ryż jest podstawowym produktem spożywczym dla ponad 4 miliardów ludzi. Zawiera dużo węglowodanów, ale mało białka. W Azji, gdzie ryż się głownie spożywa, żyje ponad połowa wszystkich cukrzyków na świecie, a wielu z nich cierpi też na niedobór białka. Naukowcy z Międzynarodowego Instytutu Badań nad Ryżem na Filipinach oraz Instytutu Molekularnej Fizjologii Roślin im. Maxa Plancka w Niemczech, zidentyfikowali geny ryżu, które kontrolują zawartość węglowodanów i białek w roślinie. Następnie wyhodowali nowe odmiany, zawierające mało cukrów, a dużo białka.


Ludzka krew z ceremonii wudu użyta do budowy cenotafu zmarłego władcy Dahomeju

11 czerwca 2024, 10:03

Badania, opublikowane na łamach pisma Proteomics, potwierdziły, że w pałacu króla Gezo – historycznej postaci spopularyzowanej w filmie przygodowym „Królowa wojownik” – odprawiano rytuały wudu, w ramach których poświęcano ludzi. Gezo rządził w Dahomeju w latach 1818–1858. Uwolnił swój kraj od zależności od królestwa Ojo i stworzył z niego agresywną militarystyczną potęgę regionalną. Część jego armii stanowiły żeńskie jednostki Agojie, przez Europejczyków zwane „Amazonkami”.


Gryczane łuski – odpad, który warto dodawać do pieczywa

2 sierpnia 2023, 12:39

Odpad z przemysłu spożywczego, łuska gryczana, służyła niegdyś do wypychania poduszek i materacy. Jednak znacznie lepiej zastosować ją w produkcji żywności, gdyż jest wartościowym źródłem błonnika i przeciwutleniaczy, przekonuje doktor habilitowana Małgorzata Wronkowska z Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie. Zdaniem uczonej, zmieloną łuskę gryki warto dodawać chociażby do pieczywa.


Jubileusz 75-lecia Polskiej Akademii Nauk